Omdat weten wat je wilt iets anders is dan het kunnen doen. Gedrag dat je vaak hebt herhaald gaat vanzelf en dat verandert niet doordat je een besluit neemt. Nieuw gedrag heeft herhaling en tijd nodig en juist onder spanning val je terug op wat je gewend bent. Dat ligt niet aan te weinig wilskracht.
Het ligt niet aan een gebrek aan wilskracht
Bijna iedereen die hiermee worstelt denkt eerst aan zichzelf: ik ben te lui, ik zet niet door, ik ben zwak. Die gedachte maakt het moeilijker, niet makkelijker. Wie zichzelf streng toespreekt, voegt spanning toe aan een situatie waarin spanning nu juist het probleem is.
Er speelt iets anders. Wat je vaak hebt gedaan, is opgeslagen als een automatische reactie. Je hoeft er niet meer over na te denken en dat is meestal handig. Het geldt alleen net zo goed voor gewoontes die je liever kwijt wilt. Een besluit om het anders te doen komt uit het deel van je hoofd dat nadenkt en afweegt. Het oude gedrag komt ergens anders vandaan en is er eerder.
Hoe lang duurt het voordat iets vanzelf gaat?
Langer dan de meeste mensen denken en het verschilt sterk per persoon. In een veelgeciteerd onderzoek kregen deelnemers de opdracht om iets nieuws elke dag op hetzelfde moment te doen. Het duurde gemiddeld ongeveer twee maanden voordat dat gedrag automatisch aanvoelde, met een spreiding van ruim twee weken tot ruim acht maanden.
Twee dingen zijn daarbij belangrijk. Die spreiding is enorm, dus je kunt niet uit het tempo van een ander afleiden of jij het goed doet. En een dag overslaan bleek de opbouw niet te doorbreken. Eén keer niet is dus geen mislukking, ook al voelt het wel zo.
Waarom lukt het juist niet als het spannend is?
Dat is geen toeval. Onderzoek laat zien dat mensen onder stress eerder terugvallen op automatisch gedrag en minder goed handelen naar wat ze eigenlijk willen bereiken. Het deel van je hoofd dat overziet, plant en afweegt doet het onder druk minder goed. Wat overblijft is wat je al kende.
Dat verklaart een patroon dat veel mensen herkennen: op rustige dagen lukt het en precies op de dag dat het ertoe doet niet. Niet omdat je het niet meende, maar omdat de omstandigheden anders waren.
Wat betekent dit als je worstelt met gender of geaardheid?
Dan speelt spanning bijna altijd op de achtergrond mee. Je let op hoe mensen reageren, je weegt af wat je wel en niet zegt en misschien heb je jaren geleerd om jezelf in te houden. Dat kost energie, ook op momenten dat er niets aan de hand is.
Veel van wat je nu in de weg zit, is ooit nuttig geweest. Jezelf klein maken, aanvoelen wat een ander nodig heeft, een gesprek uit de weg gaan: dat waren manieren om veilig te blijven. Ze zijn niet raar en ze zijn niet zomaar weg. Ze horen bij een situatie die je overleefd hebt.
Wat helpt dan wel?
Vijf dingen komen steeds terug.
- Maak de stap kleiner dan je logisch vindt. Wat je vol kunt houden werkt beter dan wat indrukwekkend klinkt.
- Kies een vast moment. Herhaling in dezelfde situatie werkt sneller dan af en toe iets proberen.
- Begin met rust, niet met discipline. Als de spanning te hoog is, is nieuw gedrag simpelweg moeilijker bereikbaar.
- Reken op terugval. Die hoort erbij en zegt niets over de afloop.
- Doe het niet alleen. Uitleg en iemand die meekijkt maken verschil, juist op de momenten dat je jezelf streng toespreekt.
Hoe pakken we dit aan bij MWRZ?
Wij gebruiken hiervoor de breinkennismethode: uitleg over wat er in bepaalde situaties met je gebeurt en waarom je reactie logisch is. Vanuit dat begrip kijken we samen welke stap haalbaar is en wat je nodig hebt om die vol te houden. Dit is de uitleg in het kort. Hoe het er voor jou uitziet, ontdek je pas echt in de gesprekken zelf. Zie Wat is de breinkennismethode?.
Bij vragen over genderidentiteit combineren we dat met de genderzoektocht, waarin begrijpen voorgaat op beslissen. Zie Wat houdt de genderzoektocht-methode in?.
Veelgestelde vragen
Betekent dit dat ik er zelf niets aan kan doen?
Nee. Het betekent dat willen alleen niet genoeg is. Met de juiste aanpak, herhaling en wat rust is er veel mogelijk.
Het is me eerder niet gelukt. Heeft het dan nog zin?
Ja. Dat het eerder niet lukte, zegt meestal iets over de omstandigheden of de grootte van de stap, niet over jou.
Is dit hetzelfde als therapie?
Nee. Wij geven uitleg en begeleiding, gericht op je dagelijks leven. Behandeling van klachten hoort bij de ggz. Zie Wat is het verschil tussen begeleiding en behandeling?.
Werkt dit ook als ik autisme heb?
Ja en het tempo is dan vaak anders. Daar houden we rekening mee. Zie Kun je autistisch zijn en tegelijk vragen hebben over je genderidentiteit?.
Herkenbaar?
Weet je wel wat je zou willen, maar lukt het niet om er te komen? Dan is dit precies waar we mee werken. Zie Meld je aan bij MWRZ.